Get Adobe Flash player
Reklama

Historia Slowacji

Rozmowy w Willi Tugendhat

Dwadzieścia cztery lata temu, 26 sierpnia 1992 roku w Brnie, w Willi Tugendhat, w ogrodzie pod starą rozłożystą lipą Václav Klaus i Vladimír Mečiar ustalili zasady podziału Czechosłowacji na Czechy i Słowację.

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

Historia z happy endem

Działająca w środowisku katolickich studentów w sposób niesformalizowany od przełomu lat 70. i 80. grupa przyjaciół, skupionych wokół prawnika Jána Čarnogurskiego i matematyka Františka Mikloški, w roku 1987 pod wpływem obserwacji tego, co dzieje się za granicą (działalności opozycjonistów w Polsce i na Węgrzech, tzw. pierestrojka w Związku Sowieckim, powstania „Karty 77”)  oraz oceny, że system husakowski wszedł już w fazę gnicia i rozkładu, postanowiła wyjść na ulicę i ujawnić swoje istnienie.

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

Opozycja przeciwko komunizmowi na Słowacji. Ekolodzy i pracownicy domów kultury

To w łonie ruchu ekologicznego na Słowacji w drugiej połowie lat 80. narodziły się, kształtowały i umacniały postawy opozycyjne.

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

Opozycja katolicka na Słowacji w czasach komunistycznych

O Czechosłowacji w latach 70. i pierwszej połowie lat 80. panowała opinia, że to kraj zdławiony politycznie po inwazji z 1968 roku, a husakowska tzw. normalizacja przekupstwem i zastraszeniem wymusiła bierność jej obywateli.

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

Imperium starożytnego Rzymu nad Dunajem

Któregoś dnia w kwietniu 1852 roku nad Trenczynem przechodziła wichura. Naporu wiatru nie wytrzymało jedno z wielkich drzew na skale zamkowej.

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

Imrich Karvaš, czyli dzieje życia słowackiego bankowca

Wieżowiec Narodowego Banku Słowacji stoi w Bratysławie przy małej uliczce Imricha Karvaša. Większość mieszkańców Bratysławy miałaby problem z odpowiedzią na pytanie, kim był patron tej ulicy.

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

Haviva Reik z Rożniawy

Żydzi z Palestyny w Słowackim Powstaniu Narodowym – na pierwszy rzut oka takie sformułowanie wydaje się sztuczne i niedorzeczne! Gdzie Rzym, a gdzie Krym! A jednak…

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

Słowacy w legii czechosłowackiej

czyli o powstaniu 7. Pułku Tatrzańskiego

Wybuch wojny światowej w roku 1914 zakończył istnienie dotychczasowego porządku świata, który wydawał się stabilny i niewzruszony. Nawet zmasowane i wielonarodowe ruchy rewolucyjne kilkadziesiąt lat wcześniej, w czasie Wiosny Ludów 1848 roku, nie potrafiły go zmienić.

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

Słowacy w Wojwodinie

Na południe od Węgier, w północnej części Serbii, zwanej Wojwodiną, żyje dziś kilkadziesiąt tysięcy Słowaków.

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

Słowacy wchodzą na arenę dziejów

Ludzka cywilizacja dojrzewała powoli. Ewoluujący człowiek przez tysiące lat żył najpierw w stadach, praspołeczeństwach i plemionach, nim doszedł do poziomu kultury, państwa, prawa, administracji i narodu.

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

Stara księga miejska Żyliny

i czego możemy się z niej dowiedzieć

Najbardziej wartościowy słowacki starodruk to Księga miejska Żyliny (Žilinská mestská kniha). Była ona prowadzona od roku 1378 do połowy XVI wieku. Składa się z 149 kart, napisanych po łacinie, w języku niemieckim i po słowacku. Tak, tak – po słowacku!

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

Słowacy ruszają do Ameryki

Słowacy, podobnie jak Polacy, należą do narodów emigrantów. Socjologowie uważają, że w zasadzie jest to dowód ciężkich warunków życia i trudnej historii. W najbardziej klasycznym kraju imigrantów, Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej, emigranci z ziem słowackich stanowili znaczącą grupę. Oczywiście nie tak wielką jak Włosi, Niemcy czy Irlandczycy, ale istotnie większą niż np. Czesi.

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

Monument na Bradle

Siedemdziesiąt kilometrów na północ od Bratysławy, na skraju Małych Karpat, ponad miasteczkiem Brezová w powiecie Myjava znajduje się szczyt Bradlo (543 m n.p.m.) z przepięknym widokiem na całą okolicę. Na tym szczycie w latach 1927-1928 zbudowano mauzoleum ku czci Milana Rastislava Štefánika – jednego z trzech, obok Tomáša Masaryka i Edvarda Benesza, twórców Czechosłowacji u schyłku I wojny światowej.

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

Gimnazjum w Revúcy

Revúca to małe miasto na pograniczu środkowej i wschodniej Słowacji, czyli starego, historycznego Gemera. Niełatwo do niego dotrzeć, bowiem omijają je główne drogi. Ale warto pokonać wszelkie niedogodności, by w jego centrum poczuć dech historii. Uwagę przyciąga przede wszystkim XIX-wieczny budynek z tablicą: „Tu mieściło się pierwsze słowackie gimnazjum”.

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

Przez 4 dni cały świat patrzył na Čierna nad Tisą

Čierna nad Tisou – osada zagubiona na krańcach Słowacji, stacja kolejowa, gdzie zmienia się rozstaw szyn z normalnego na szeroki, kilkanaście zniszczonych budynków mieszkalnych w charakterystycznym sowieckim stylu i podupadły dom kultury kolejarzy. Po przemianach ustrojowych i gospodarczych część mieszkańców wyjechała, a okna bez firanek potęgują wrażenie końca świata i cywilizacji.

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

Bombardowanie Bratysławy

Bratysława przeżyła II wojnę światową w miarę szczęśliwie. Dla Polaków takie stwierdzenie brzmi szokująco i nie odpowiada ich schematom myślenia. O miasto nie toczono żadnych walk. Powstanie słowackie swoimi wpływami i konsekwencjami najbliżej dotarło do Nitry. W 1945 roku pierścień obronny Wiednia zaczynał się 30 kilometrów na zachód od miasta.

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

Stary uniwersytet w Bratysławie

Połowa XV wieku to były dobre czasy dla Bratysławy i Górnych Węgier. Kraj odbudowywał się po ciężkich walkach z husytami. Wzrastał dobrobyt. Mátyás Korwin, czyli król Maciej, i jego włoska małżonka należeli do najbardziej wykształconych władców europejskich.

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

Maria Teresa, Franciszek Lotaryński i bratysławski zamek

Szóstego czerwca 1732 roku z Wiednia do Bratysławy, czyli ówczesnego Preszburga, przypłynął Franciszek Lotaryński. To, że wybrał drogę wodną nie było niczym dziwnym, tym bardziej że w tamtych czasach pomiędzy Wiedniem a Bratysławą znajdowały się rozległe tereny bagien i mokradeł (dzisiaj w zasadzie osuszonych), wobec czego łodzie czy barki zapewniały pewny i wygodny sposób pokonywania tej trasy.

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

Święty Melichar Grodecki

Podczas wizyty na Słowacji w roku w roku 1995 papież Jan Paweł II kanonizował trzech męczenników koszyckich – Marka Križina, Štefana (Istvána) Pongráca i Melichara Grodeckiego. Męczeńska śmierć tych duchownych katolickich wpisała się w kontekst europejskich wojen religijnych i całego ciągu zawirowań politycznych, które całościowo określa się mianem wojny trzydziestoletniej.

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

Gest ambasadora Szathmárego

Najtrudniejszym i najbardziej dramatycznym momentem w historii stosunków polsko-słowackich był chyba 1 września 1939 roku. Pomimo wzajemnej sympatii obu narodów historia potoczyła się tak, że w przededniu II wojny światowej Słowacja znalazła się w obozie sojuszników III Rzeszy i musiała płacić cenę za tę konstelację polityczną.

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

Rozdzielenie Czechosłowacji

Pod koniec lat 80. komunizm coraz wyraźniej chylił się ku upadkowi. Blok sowiecki był niewydolny ekonomicznie. Nawet moskiewskie kierownictwo dostrzegało konieczność zmian politycznych. Szef sowieckiej partii komunistycznej Gorbaczow rzucił sławne hasła „pierestrojki” (ros. przebudowy) i „głasnosti” (ros. jawności). W nieco uwolnionej atmosferze jako pierwsza ruszyła się Polska.

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

Polak na Słowacji za Jagiellonów: Ścibor ze Ściborzyc

Kiedy jedziemy autostradą D1, pomiędzy Bratysławą a Trenczynem zwraca na siebie uwagę zamek Beckov. Jego potężne ruiny pozwalają wyobrazić sobie, jak mogła wyglądać twierdza w czasach swojej świetności, czyli w XV wieku. I od razu widzimy rycerzy, damy, pojedynki, ciężkie wozy ciągnące do składów na zamku, a nawet czyhających w górach rabusiów. Zamek chronił odcinek głównego szlaku handlowego, prowadzącego z Polski na Węgry i dalej do Turcji. Przez Kraków, Beckov i dalej na południe przewożono ozdoby, sukna i materiały z Flandrii, z których szyto suknie dla dworu węgierskiego. Dziś podobną funkcję pełnią tiry, przewożące rozmaite towary.

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

Szkot, który pokochał Słowację

Tytuł artykułu może być odebrany jako swego rodzaju przejaw perswazji, ale jest głęboko prawdziwy. Przypadek Roberta Williama Setona-Watsona jest niezwykle interesujący i bardzo optymistyczny, bowiem pokazuje, ile w dziejach zależy od ludzkiej jednostki, od charakteru, inteligencji i pasji pojedynczego człowieka. W maju 1906 roku przybył na Węgry młody, 27-letni brytyjski historyk Robert William Seton-Watson. Pochodził z bogatej rodziny religijnych prezbiteriańskich Szkotów, którzy dorobili się na handlu herbatą indyjską.

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

Słowak – współtwórcą Czechosłowacji

Każdy, kto choć raz był w Bratysławie, miał okazję zobaczyć pomnik Milana Štefánika, stojący na nabrzeżu Dunaju koło centrum handlowego Eurovea, albo lądować na bratysławskim lotnisku im. M. R. Štefánika. Każdy Słowak zaś, jeśli sam nie był, to przynajmniej słyszał o mauzoleum tego ojca czechosłowackiej państwowości, wzniesionym na wzgórzu Bradlo niedaleko Bratysławy. W większości słowackich miast znajdują się ulice noszące jego imię.

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

Czy powstanie Czechosłowacja?

Wielkie pytanie 1918 roku

Od połowy Wielkiej Wojny było wiadome, że wojna skończy się przegraną Niemiec i Austro-Wegier, Główną sprawą polityczną stało się zatem wypracowanie powojennego kształtu Europy jako konsekwencji przegranej obozu tzw. państw centralnych.
Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

Na arenie dziejów pojawia się idea Czechosłowacji

Pierwsza wojna światowa zmieniła sytuację polityczną Słowaków. Spowodowała, że z mniejszości narodowej na Węgrzech Słowacy stali się częścią nowego bytu politycznego Czechosłowacji. Oczywiście idea współpracy Czechów i Słowaków – podbudowana bliskością kulturową – funkcjonowała od dawna, co najmniej od lat 40. XIX wieku.

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

Stary świat zbliża się ku końcowi

Tragedia w Černovej to znaczący moment historyczny z perspektywy całej Europy Środkowej. Wielokrotnie odbijała się na wydarzeniach w życiu publicznym. O Černovej mówiono także w parlamencie w Wiedniu.

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

Proces Hlinki i tragedia w Černovej

Słowakom nie udało się długo utrzymać mandatów poselskich, zdobytych w roku 1901. Reakcja węgierskich urzędników i Madziaronów była zbyt silna. Także Węgierska Partia Ludowa, w ramach której działali Słowacy, coraz mniej przychylnie odnosiła się do słowackich postulatów.

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

Słowacy idą do parlamentu

Węgierska Partia Ludowa (chadecy), dążąc do pozyskania dodatkowych głosów, w roku 1896 postanowiła otworzyć się na Słowaków i zaproponowała im kilka miejsc na swoich listach wyborczych, a w kampanii wyborczej wspomniała o prawie Słowaków do życia w swojej kulturze narodowej. Żaden ze Słowaków z tej listy nie dostał się jednak do parlamentu, a cała sprawa okazała się tylko epizodem.

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

Przebudzenie narodowe Słowaków

Na przełomie lat 70. i 80. XIX wieku – jak już pisaliśmy – nasiliła się madziaryzacja Słowaków. Władze robiły wszystko, aby przekonać jak największą ilość Słowaków, że najlepszą drogą do zrobienia kariery i zapewnienia sobie i swym rodzinom lepszego życia jest stanie się Węgrem. Po wsiach zakładano ludowe czytelnie węgierskie, węgierskie koła gospodyń i świetlice dla młodzieży.

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

Być Słowakiem na Węgrzech

(pod koniec XIX wieku)

Proces wielkiej zgody austriacko-węgierskiej i przekształcenia Austrii w Austro-Węgry został symbolicznie zakończony 8 czerwca 1867 roku poprzez uroczystą koronację w Budzie cesarza Franciszka Józefa na króla Węgier. Węgrzy dostali od Wiednia wolną rękę w sprawach polityki wewnętrznej. Jednym z głównych priorytetów węgierskiej polityki była jedność historycznych Węgier i realizacja idei „jednolitego politycznego narodu węgierskiego od Tatr do Adriatyku”.

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

Powstaje Macierz Słowacka i pierwsze słowackie gimnazjum

W trakcie zgromadzenia w Svätym Martinie w 1861 roku (patrz poprzednie odcinki tej rubryki) przez aklamację podjęto decyzję, iż Słowacy powinni założyć własne gimnazja oraz stowarzyszenie literackie, które dbałoby o rozwój kultury w języku słowackim. Dla tej nowej instytucji zaproponowano od razu nazwę – Macierz Słowacka (Matica slovenská).

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

Powstanie Austro-Węgier

czyli początek złych czasów dla Słowaków

Memorandum Narodu Słowackiego (patrz: poprzedni numer „Monitora”) z czerwca 1861 roku zostało źle przyjęte przez posłów węgierskiego sejmu w Budapeszcie.

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

Jak powstał pierwszy słowacki program polityczny

Do Martina zjechało 6 czerwca 1861 roku około 6 tysięcy Słowaków. Byli to ludzie nie tylko świadomi swojej przynależności narodowej, ale też zdecydowani działać na rzecz swojego narodu. Efekty pracy przede wszystkim generacji szturowców były więc widoczne.

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

Trudne lata 50. XIX wieku

Koniec Wiosny Ludów i klęska powstania węgierskiego były początkiem kilkunastoletniego okresu stabilizacji władzy centralnej w Wiedniu, przywrócenia starego porządku i wzrostu znaczenia biurokracji.

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

Trudne dzieje słowackiej wiosny ludów

Był początek grudnia 1848 roku. Oddział słowackich ochotników przygotowywał się do wymarszu z Czech w kierunku Żyliny. Tymczasem Austria pod wpływem węgierskiej rewolucji chwiała się w posadach.

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

Wiosna Ludów i słowacki legion

Po przyjęciu 10 maja 1848 roku w Liptowskim Mikulaszu „Żądań narodu słowackiego”, ówcześni przywódcy słowaccy znaleźli się w opresji. Węgierskie władze rewolucyjne, same walczące o wolność dla swego narodu, wydały nakaz aresztowania „słowackich irredentystów”.

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

Wybuch rewolucji węgierskiej

Od jesieni 1847 roku obradował w Bratysławie kolejny węgierski sejm. Działał on w atmosferze rewolty narodowościowej i liberalno-demokratycznej, która narastała od kilku lat.
Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

W końcu doszliśmy do Ľudovíta Štúra

Ukazało się już kilkanaście „historycznych pigułek” o Słowacji, ale jeszcze żadna z nich nie była poświęcona Ľudovítowi Štúrowi, choć ponoć w tym kraju wszystko zaczyna się właśnie od niego.

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

I co dalej z językiem słowackim?

Na początku XIX wieku nieco ponad półtora miliona ludzi posługiwało się językiem słowackim jako ojczystym. W większości byli to prości niewykształceni rolnicy, pasterze, drwale o niskiej świadomości narodowej i minimalnych nawykach czytania i posługiwania się językiem pisanym.

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

Od Bernoláka do Štúra

Zajmowaliśmy się czasami Józefa II i jego reformami językowymi, mającymi pomóc administrować Austrią poprzez wprowadzenie w 1784 roku języka urzędowego, który obowiązywałby we wszystkich urzędach, szkołach i sądach.

 

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

Jak nie łacina, to co?

Czyli jak Józef II z Antonem Bernolákiem rozpoczęli odrodzenie narodowe Słowaków

Dwudziestego dziewiątego listopada 1780 roku zmarła w Wiedniu cesarzowa austriacka i królowa węgierska Maria Teresa, wybitna władczyni, dzięki której austriackie państwo Habsburgów weszło do czołówki europejskiej.

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

Prezydent Jozef Tiso

Wiceprzewodniczący Słowackiej Partii Ludowej (de facto przewodniczący, gdyż od czasu śmierci Andreja Hlinki nie było formalnego nowego szefa partii) ksiądz Jozef Tiso zdecydował się polecieć na żądanie Adolfa Hitlera 13 marca 1939 roku na rozmowy do Berlina.

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

„Nie” Karola Sidora

Pod koniec 1938 roku Słowacja powoli przyzwyczajała się do nowych realiów politycznych pod rządami autonomicznego rządu Jozefa Tisy, powstałego 6 października.

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

Umowa żylińska

Dojście do władzy w Niemczech w 1933 roku narodowych socjalistów Adolfa Hitlera zmieniło sytuację w Europie. Pod hasłami zjednoczenia wszystkich Niemców w państwie niemieckim Hitlerowi udało się pozyskać przygniatającą większość ponad 3-milionowej mniejszości niemieckiej w Czechosłowacji.

 

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 

Przełomowy rok 1932

Jesienią 1929 roku świat stanął przed wielkim wyzwaniem. Rozpoczął się światowy kryzys gospodarczy. Do dzisiaj historycy i ekonomiści analizują, dyskutują i starają się opisać mechanizmy zjawiska, które rozpoczęło się 24 października 1929 roku na giełdzie nowojorskiej.

Joomla Templates and Joomla Extensions by ZooTemplate.Com
 
Więcej artykułów…